Od wielu lat prowadzona jest burzliwa dyskusja w przedmiocie wp\u0142ywu \u015bmierci kredytobiorcy na zawart\u0105 umow\u0119 kredytu. Ju\u017c w 2010\/2011 roku Komisja Nadzoru Finansowego przyjrza\u0142a si\u0119 sprawie i stwierdzi\u0142a, \u017ce r\u00f3\u017cne s\u0105 praktyki bank\u00f3w w tym przedmiocie, zw\u0142aszcza najwi\u0119ksze w\u0105tpliwo\u015bci budzi kwestia odsetek od zaci\u0105gni\u0119tych kredyt\u00f3w przez zmar\u0142\u0105 osob\u0119. Z przeprowadzonej analizy KNF wynika, \u017ce praktyka bank\u00f3w w tym zakresie nie jest jednolita, nie mniej jednak mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 3 ro\u017cne podej\u015bcia bank\u00f3w: <\/p>\n\n\n\n
W tym miejscu nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce przepisy prawa nie reguluj\u0105 kwestii wp\u0142ywu \u015bmierci kredytobiorcy na zawart\u0105 przez niego umow\u0119 kredytu. Brak jest przepis\u00f3w szczeg\u00f3lnych, kt\u00f3re w odr\u0119bny spos\u00f3b regulowa\u0142yby t\u0119 kwesti\u0119. Co do zasady wi\u0119kszo\u015b\u0107 um\u00f3w maj\u0105cych charakter maj\u0105tkowy nie wygasa z chwil\u0105 \u015bmierci spadkodawcy. W\u00f3wczas z mocy prawa w miejsce zmar\u0142ej strony umowy wchodz\u0105 jej spadkobiercy, a tre\u015b\u0107 praw i obowi\u0105zk\u00f3w wynikaj\u0105cych z tej umowy pozostaje w niezmienionej postaci.<\/code>\nKomisja Nadzoru Finansowego zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119, \u017ce te istotne rozbie\u017cno\u015bci dzia\u0142a\u0144 bank\u00f3w \u017ale dzia\u0142aj\u0105 na ca\u0142y sektor bankowy, zw\u0142aszcza, \u017ce banki postrzegane s\u0105 jako instytucje zaufania publicznego. KNF skierowa\u0142a w tym zakresie listy do Zwi\u0105zku Bank\u00f3w Polskich oraz Krajowego Zwi\u0105zku Bank\u00f3w Sp\u00f3\u0142dzielczych z wnioskiem o wypracowanie jednolitych dla ca\u0142ego rynku bankowego dobrych praktyk post\u0119powania w takich przypadkach uwzgl\u0119dniaj\u0105c s\u0142uszne interesy klient\u00f3w bank\u00f3w.\nW opinii KNF, w przypadku \u015bmierci kredytobiorcy, zasadnym powinno by\u0107 r\u00f3wnie\u017c uwzgl\u0119dnienie w mo\u017cliwym szerokim zakresie ochrony interes\u00f3w spadkobierc\u00f3w zmar\u0142ego, w okresie pomi\u0119dzy \u015bmierci\u0105 kredytobiorcy a momentem w kt\u00f3rym dowiaduj\u0105 si\u0119 oni o istnieniu zobowi\u0105zania kredytowego oraz o zasadach i terminach ich sp\u0142aty. Spadkobiercy ci – cz\u0119sto bez wiedzy i winy \u2013 mog\u0105 ponosi\u0107 negatywne konsekwencje nieterminowej obs\u0142ugi odziedziczonego zobowi\u0105zania kredytowego.\nNast\u0119pnie w 2012 roku, do Ministra Finans\u00f3w wys\u0142an\u0105 interpelacj\u0119 pos\u0142a Marka Polaka oraz grupy pos\u0142\u00f3w z dnia 11 wrze\u015bnia 2012, przes\u0142an\u0105 przez pana Marka Kuchci\u0144skiego, wicemarsza\u0142ka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, w sprawie ujednolicenia praktyk bankowych w zakresie wp\u0142ywu \u015bmierci konsumenta na zawarte umowy rachunku bankowego i kredytu konsumenckiego.\nCo prawda odpowied\u017a podsekretarza stanu w Ministerstwie Finans\u00f3w – z upowa\u017cnienia ministra, na ww. interpelacj\u0119 dotyczy \u015bmierci konsumenta jednak og\u00f3lne zasady mo\u017cna tak\u017ce zastosowa\u0107 do \u015bmierci kredytobiorcy prowadz\u0105cego dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105. W odpowiedzi podsekretarz stanu stwierdza:
\n\u201e(\u2026)
\nMaj\u0105c na wzgl\u0119dzie powy\u017csze, nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107, i\u017c przedmiotowa kwestia stanowi\u0107 mo\u017ce problem nie tylko dla spadkobierc\u00f3w (czy innych uprawnionych os\u00f3b), ale r\u00f3wnie\u017c dla bank\u00f3w oraz dla innych podmiot\u00f3w rynku finansowego. Z tego te\u017c wzgl\u0119du zasadne mo\u017ce by\u0107 rozwa\u017cenie podj\u0119cia prac legislacyjnych maj\u0105cych na celu ustawowe uregulowanie omawianych kwestii zwi\u0105zanych z wp\u0142ywem \u015bmierci konsumenta na zawarte przez niego umowy rachunku bankowego oraz kredytu konsumenckiego. Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce z uwagi na wag\u0119 problemu oraz poziom jego skomplikowania wypracowanie odpowiednich mechanizm\u00f3w wymaga pog\u0142\u0119bionych analiz, por\u00f3wnania poszczeg\u00f3lnych mo\u017cliwych rozwi\u0105za\u0144 oraz wywa\u017cenia interes\u00f3w instytucji finansowych oraz ich klient\u00f3w.
\nZ informacji uzyskanych od Zwi\u0105zku Bank\u00f3w Polskich wynika, \u017ce w praktyce rynkowej – przy braku jakichkolwiek powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cych regulacji prawnych – wyst\u0119puje szeroki wachlarz rozwi\u0105za\u0144 normuj\u0105cych skutki \u015bmierci strony umowy rachunku bankowego lub umowy kredytu (w tym kredytu konsumenckiego). W ocenie Zwi\u0105zku Bank\u00f3w Polskich nie spos\u00f3b jednak \u017cadnemu z tych rozwi\u0105za\u0144 postawi\u0107 zarzutu sprzeczno\u015bci z prawem. Wszystkie z badanych praktyk mieszcz\u0105 si\u0119 w ramach powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cych regulacji prawnych, tak z obszaru Prawa bankowego, prawa konsumenckiego, jak i powszechnego prawa cywilnego, w tym zw\u0142aszcza prawa spadkowego oraz prawa zobowi\u0105za\u0144.
\nW ocenie Zwi\u0105zku Bank\u00f3w Polskich nie nale\u017cy dopatrywa\u0107 si\u0119 tak\u017ce ewentualnej sprzeczno\u015bci z prawem w tych dzia\u0142aniach niekt\u00f3rych spo\u015br\u00f3d bank\u00f3w, gdzie dochodzi do swoistej ich asymetrii (polegaj\u0105cej na tym, \u017ce umowa rachunku bankowego ulega rozwi\u0105zaniu, a \u015brodki na nim zgromadzone staj\u0105 si\u0119 nieoprocentowanym depozytem, za\u015b umowa kredytu, mimo \u015bmierci pierwotnego kredytobiorcy, trwa nadal z udzia\u0142em jego nast\u0119pc\u00f3w prawnych, w tym tak\u017ce w zakresie stosowanego, pierwotnie nale\u017cnego oprocentowania). Ka\u017cde z tych rozwi\u0105za\u0144, brane z osobna (a tak tylko mo\u017cna je miarodajnie ocenia\u0107 pod wzgl\u0119dem prawnym), nie narusza obowi\u0105zuj\u0105cych przepis\u00f3w, za\u015b wyst\u0119puj\u0105ce w nich zr\u00f3\u017cnicowanie (w obr\u0119bie tego samego banku) mo\u017ce co najwy\u017cej dawa\u0107 asumpt do stwierdzenia swoistej nieatrakcyjno\u015bci cenowej oferty produktowej banku, kt\u00f3ry takie asymetryczne rozwi\u0105zanie stosuje.
\nWydaje si\u0119 wi\u0119c, \u017ce kwestia ta mo\u017ce zosta\u0107 rozwi\u0105zana wy\u0142\u0105cznie poprzez wprowadzenie odpowiednich przepis\u00f3w ujednolicaj\u0105cych post\u0119powanie bank\u00f3w w tym zakresie. Aktualnie dzia\u0142aj\u0105ca w ramach Zwi\u0105zku Bank\u00f3w Polskich Rada Prawa Bankowego rozwa\u017ca przygotowanie projektu zmian legislacyjnych z tego obszaru i przed\u0142o\u017cenie go Ministerstwu Finans\u00f3w.\u201d\nNiestety pomimo zapowiedzi zmian legislacyjnych w tym temacie przez ostatnie lata nie wprowadzono nowych rozwi\u0105za\u0144.\nRozwa\u017cania na temat rodzaju i wysoko\u015bci odsetek nale\u017cy w pierwszej kolejno\u015bci zacz\u0105\u0107 od zasad odpowiedzialno\u015bci spadkobierc\u00f3w zmar\u0142ego kredytobiorcy wobec banku, gdy\u017c nawet ta kwestia nie jest jednoznaczna je\u017celi chodzi o orzecznictwo.\nW doktrynie oraz w niekt\u00f3rych orzeczeniach s\u0105d\u00f3w powszechnych pojawia si\u0119 stanowisko, i\u017c odpowiedzialno\u015b\u0107 ta nie jest odpowiedzialno\u015bci\u0105 ex contractu\/z umowy, lecz wynika ona bezpo\u015brednio z przepis\u00f3w kodeksu cywilnego. Nie mo\u017cna jednak\u017ce zgodzi\u0107 si\u0119 z tym twierdzeniem. Stosownie do tre\u015bci art 922 \u00a7 1 k.c. prawa i obowi\u0105zki maj\u0105tkowe zmar\u0142ego przechodz\u0105 z chwil\u0105 jego \u015bmierci na jedn\u0105 lub kilka os\u00f3b. Wyj\u0105tek od tej zasady okre\u015bla \u00a7 2 ww. przepisu, kt\u00f3ry stanowi, i\u017c nie nale\u017c\u0105 do spadku prawa i obowi\u0105zki zmar\u0142ego \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z jego osob\u0105, jak r\u00f3wnie\u017c prawa, kt\u00f3re z chwil\u0105 jego \u015bmierci przechodz\u0105 na oznaczone osoby niezale\u017cnie od tego, czy s\u0105 one spadkobiercami. Bezsporne jest, i\u017c spadkobiercy zmar\u0142ego s\u0105 zobligowani do sp\u0142aty zad\u0142u\u017cenia wynikaj\u0105cego z umowy kredytu zaci\u0105gni\u0119tego przez zmar\u0142ego. Prawa i obowi\u0105zki wynikaj\u0105ce z umowy kredytu wchodz\u0105 w sk\u0142ad masy spadkowej po kredytobiorcy. W przypadku \u015bmierci osoby fizycznej, z momentem jej \u015bmierci, dochodzi do sukcesji uniwersalnej, tj. przej\u015bcia w wyniku tego jednego zdarzenia og\u00f3\u0142u jej praw i obowi\u0105zk\u00f3w maj\u0105tkowych na inny podmiot lub podmioty. Co do zasady, na spadkobierc\u00f3w przechodz\u0105 prawa i obowi\u0105zki wynikaj\u0105ce ze stosunk\u00f3w zobowi\u0105zaniowych regulowanych kodeksem cywilnym, za wyj\u0105tkiem tych, kt\u00f3re s\u0105 \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z osob\u0105 zmar\u0142ego albo przechodz\u0105 na okre\u015blone osoby niezale\u017cnie od tego, czy s\u0105 one spadkobiercami. R\u00f3wnie\u017c prawa i obowi\u0105zki wynikaj\u0105ce z umowy kredytu przechodz\u0105 na spadkobierc\u00f3w z chwil\u0105 nabycia prawa. W tym przypadku przede wszystkim \u017caden przepis prawa nie wy\u0142\u0105cza takiej mo\u017cliwo\u015bci. Umowa kredytu jest umow\u0105 dwustronn\u0105, odp\u0142atn\u0105, dziedziczn\u0105 i zbywaln\u0105.
\nW doktrynie pojawia si\u0119 sp\u00f3r, co do tego, czy roszczenie o wyp\u0142at\u0119 kredytu wchodzi w sk\u0142ad spadku, bez w\u0105tpienia jednak w przypadku dokonaniu wyp\u0142aty przez bank kredytu, nie ma \u017cadnych racjonalnych argument\u00f3w przemawiaj\u0105cych za stwierdzeniem, i\u017c zobowi\u0105zanie do sp\u0142aty kredytu i zap\u0142aty odsetek za korzystanie z niego nie wchodzi w sk\u0142ad spadku. Jednocze\u015bnie strony umowy kredytu nie mog\u0105 w umowie wy\u0142\u0105czy\u0107 dziedziczenia praw i obowi\u0105zk\u00f3w wynikaj\u0105cych z tej umowy, bowiem by\u0142oby to sprzeczne z bezwzgl\u0119dnie obowi\u0105zuj\u0105cymi przepisami prawa spadkowego. W takiej zatem sytuacji spadkobiercy wst\u0119puj\u0105 w prawa i obowi\u0105zki strony umowy kredytu w takim samym kszta\u0142cie, jak ich poprzednik prawny. Wst\u0105pienie to nast\u0119puje z mocy prawa, a orzeczenie S\u0105du stwierdzaj\u0105ce nabycie spadku ma jedynie charakter deklaratoryjny tj. potwierdzaj\u0105cy to, co si\u0119 wydarzy\u0142o z mocy prawa. Od tego momentu stronami umowy kredytu, kt\u00f3ra przecie\u017c nie wygasa, s\u0105 z jednej strony Bank, a z drugiej strony – spadkobiercy zmar\u0142ego kredytobiorcy. <\/li><\/ol>\n\n\n\nOczywi\u015bcie w takiej sytuacji mo\u017ce doj\u015b\u0107 np. do wypowiedzenia umowy kredytu, nawet mimo sp\u0142at zobowi\u0105zania, ale w oparciu o zapisy dotycz\u0105ce np. kwestii wyp\u0142acalno\u015bci kredytobiorcy. Nadal podstaw\u0105 prawn\u0105 odpowiedzialno\u015bci spadkobierc\u00f3w zmar\u0142ego kredytobiorcy jest umowa kredytu. Nieistotne z tej perspektywy s\u0105 kwestie zwi\u0105zane z dost\u0119pem do informacji, tre\u015bci um\u00f3w. W tym przypadku rol\u0105 spadkobierc\u00f3w, jest jak najszybsze uzyskanie b\u0105d\u017a to postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, b\u0105d\u017a to aktu po\u015bwiadczenia dziedziczenia, stosownie bowiem do tre\u015bci art 1027 k.c. tylko w taki spos\u00f3b spadkobiercy mog\u0105 udowodni\u0107 swoje prawo do spadku wobec os\u00f3b trzecich, a zatem r\u00f3wnie\u017c Banku. Pami\u0119ta\u0107 nale\u017cy, i\u017c z regu\u0142y spadkobiercy znaj\u0105 sytuacj\u0119 prawn\u0105 swego poprzednika prawnego, po jego \u015bmierci maj\u0105 dost\u0119p do jego dokument\u00f3w i s\u0105 w stanie w spos\u00f3b jednoznaczny zweryfikowa\u0107 spos\u00f3b swojego zachowania po nabyciu spadku. Gdy tego nie czyni\u0105 musz\u0105 ponosi\u0107 konsekwencje prawne swego zaniechania. Z ca\u0142\u0105 za\u015b pewno\u015bci\u0105 konsekwencji takich nie mo\u017ce ponosi\u0107 Bank. Pami\u0119ta\u0107 nale\u017cy, i\u017c umowa kredytu jest umow\u0105 odp\u0142atn\u0105, a wynagrodzeniem nale\u017cnym bankowi za mo\u017cliwo\u015b\u0107 korzystania przez kredytobiorc\u0119 ze \u015brodk\u00f3w finansowych banku, s\u0105 w\u0142a\u015bnie odsetki umowne – odsetki kapita\u0142owe.
\nSama instytucja spadkobrania ma za zadanie chroni\u0107 m.in. wierzycieli przed niespodziewan\u0105 \u015bmierci\u0105 d\u0142u\u017cnika, dlatego przecie\u017c w sk\u0142ad spadku wchodz\u0105 nie tylko aktywa, ale r\u00f3wnie\u017c pasywa. Skoro spadkodawca wykorzysta\u0142 \u015brodki uzyskane z kredytu, a spadkobiercy przej\u0119li jego maj\u0105tek, do powstania kt\u00f3rego te \u015brodki r\u00f3wnie\u017c si\u0119 przyczyni\u0142y, to dlaczego nie mieliby oni analogicznych obowi\u0105zk\u00f3w do swojego poprzednika prawnego. Tak, jak nabywaj\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 oraz wierzytelno\u015bci i sami maj\u0105 prawo pobiera\u0107 po\u017cytki z rzeczy czy z praw, w tym r\u00f3wnie\u017c odsetki od wierzytelno\u015bci przys\u0142uguj\u0105cych spadkodawcy, tak samo maj\u0105 obowi\u0105zek zap\u0142aty wynagrodzenia na rzecz banku za mo\u017cliwo\u015b\u0107 korzystania z kredytu przez spadkodawc\u0119. Zatem od momentu \u015bmierci spadkodawcy ci\u0105\u017cy na spadkobiercach obowi\u0105zek sp\u0142aty dalszych rat.
\nW przypadku braku sp\u0142aty rat kredytu ju\u017c przez spadkobierc\u00f3w zmar\u0142ego, bank nabywa prawo do wypowiedzenia umowy. Bank mo\u017ce wypowiedzie\u0107 umow\u0119 spadkobiercom nawet jeszcze przed wydaniem postanowienia s\u0105du o stwierdzeniu nabycia spadku. Jednak bank musi posiada\u0107 wiedz\u0119 z innych \u017ar\u00f3de\u0142 o kr\u0119gu spadkobierc\u00f3w b\u0105d\u017a jednak czeka\u0107 na wydanie postanowienia z s\u0105du lub sporz\u0105dzenie aktu po\u015bwiadczenia dziedziczenia.
\n Takie stanowisko zaprezentowa\u0142 m.in. S\u0105d Okr\u0119gowy w P\u0142ocku w wyroku z dnia 22.01.2018 r., sygn. akt I C 126\/16, S\u0105d Okr\u0119gowy w Jeleniej G\u00f3rze w wyroku z dnia 04.04.2013 r., sygn. akt II Ca 166\/13.
\n Jednak\u017ce w orzecznictwie jak i w doktrynie mo\u017cna spotka\u0107 si\u0119 ze zdaniem odr\u0119bnym jakoby umowa kredytowa wraz ze \u015bmierci\u0105 kredytobiorcy wygasa\u0142a i braku mo\u017cliwo\u015bci \u017c\u0105dania odsetek umownych wynikaj\u0105cych z umowy, albowiem postanowienia umowne nie obowi\u0105zuj\u0105 pomi\u0119dzy bankiem a spadkobiercami kredytobiorcy. Tak np. S\u0105d Rejonowy w Gdyni w swoim orzeczeniu z dnia 18 grudnia 2015 r. sygn.. I C 1527\/15; S\u0105d Rejonowy w Ostrowi Mazowieckiej w wyroku z dnia 20.10.2015 r., sygn. akt I C 230\/15. Nale\u017cy jednak podkre\u015bli\u0107, \u017ce stanowisko to jest w zdecydowanej mniejszo\u015bci i zaprezentowane przez s\u0119dzi\u00f3w S\u0105d\u00f3w Rejonowych I instancji a nie jak wy\u017cej przez 3 osobowy sk\u0142ad s\u0119dziowski S\u0105d\u00f3w Okr\u0119gowych.
\n Bior\u0105c pod uwag\u0119 powy\u017csze rozwi\u0105zania, w mojej ocenie Bank ma prawo w dalszym ci\u0105gu nalicza\u0107 odsetki po \u015bmierci kredytobiorcy zgodnie z postanowieniami umownymi. Bank w przypadkach przewidzianych w umowie mo\u017ce wypowiedzie\u0107 spadkobiercom kredytobiorcy umow\u0119 kredytow\u0105, zw\u0142aszcza je\u017celi nie sp\u0142acaj\u0105 wymagalnych rat kredytu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Od wielu lat prowadzona jest burzliwa dyskusja w przedmiocie wp\u0142ywu \u015bmierci kredytobiorcy na zawart\u0105 umow\u0119 kredytu. Ju\u017c w 2010\/2011 roku Komisja Nadzoru Finansowego przyjrza\u0142a si\u0119 sprawie i stwierdzi\u0142a, \u017ce r\u00f3\u017cne s\u0105 praktyki bank\u00f3w w tym przedmiocie, zw\u0142aszcza najwi\u0119ksze w\u0105tpliwo\u015bci budzi kwestia odsetek od zaci\u0105gni\u0119tych kredyt\u00f3w przez zmar\u0142\u0105 osob\u0119. Z przeprowadzonej analizy KNF wynika, \u017ce praktyka […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":125,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[55,51],"tags":[52],"class_list":["post-130","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-odsetki","category-smierc-kredytobiorcy","tag-smierc-kredytobiorcy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawoibank.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/130","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawoibank.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawoibank.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawoibank.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawoibank.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=130"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawoibank.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/130\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":131,"href":"https:\/\/prawoibank.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/130\/revisions\/131"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawoibank.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/125"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawoibank.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=130"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawoibank.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=130"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawoibank.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=130"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}