Zwrot opłaty sądowej od pozwu po zawarciu ugody – kiedy można odzyskać 100% opłaty?
Jednym z argumentów przemawiających za polubownym zakończeniem sporu jest możliwość uzyskania zwrotu opłaty sądowej uiszczonej przy wniesieniu pozwu. W praktyce pojawiły się jednak wątpliwości, czy zwrot opłaty przysługuje również w sytuacji, gdy strony samodzielnie zawrą porozumienie poza salą sądową i postępowaniem mediacyjnym. Wątpliwości te zostały rozstrzygnięte przez Sąd Najwyższy w uchwale z 14 lipca 2026 r. sygn. akt III CZP 11/26.
Kiedy ustawa przewiduje zwrot opłaty sądowej?
Zasady zwrotu kosztów sądowych reguluje ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Przepisy tej ustawy wskazują sytuacje, w których strona może odzyskać całość lub część opłaty uiszczonej od pozwu albo innego pisma wszczynającego postępowanie.
Zgodnie z art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h ustawy, Sąd z urzędu zwraca stronie całą uiszczoną opłatę od pisma wszczynającego postępowanie w pierwszej instancji oraz zarzutów od nakazu zapłaty, jeżeli postępowanie zakończyło się zawarciem ugody przed rozpoczęciem rozprawy przed sądem pierwszej instancji. Choć powyższy przepis wydaje się jasny i niebudzący wątpliwości, problem pojawia się przy odpowiedzi na pytanie, co ustawodawca rozumie pod pojęciem „zawarcia ugody”. W praktyce strony często dochodzą do porozumienia poza salą sądową. Powstało więc pytanie, czy prywatne porozumienie również pozwala odzyskać opłatę od pozwu. Z jednej strony, można przyjąć, że skoro celem przepisu jest zachęcanie stron do polubownego zakończenia sporu, to sposób zawarcia ugody nie powinien mieć istotnego znaczenia. Z drugiej strony można jednak argumentować, że przepis należy interpretować ściśle i odnosi się on wyłącznie do ugód zawieranych w trybach przewidzianych przez przepisy postępowania cywilnego.
Stanowisko Sądu Najwyższego
Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 14 lipca 2026 r. sygn. akt III CZP 11/26 jednoznacznie wskazał, że art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych dotyczy wyłącznie:
- ugody zawartej przed sądem,
- ugody zawartej przed mediatorem.
Powyższe oznacza, że przepis nie obejmuje innych porozumień zawieranych między stronami, nawet jeśli prowadzą one do zakończenia sporu i cofnięcia pozwu. Zwrot całej opłaty sądowej nie przysługuje więc w przypadku zawarcia zwykłego porozumienia pomiędzy stronami.
Co oznacza uchwała dla stron postępowania?
Strony, które planują zakończyć spór polubownie powinny uwzględnić skutki wyboru formy zawarcia porozumienia. Jeżeli chcą skorzystać z możliwości zwrotu opłaty od pozwu na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h ustawy o kosztach sądowych, powinny zawrzeć porozumienie w formie ugody sądowej albo ugody zawartej przed mediatorem. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, samo podpisanie prywatnego porozumienia z pominięciem wyżej wskazanych trybów nie daje bowiem podstaw do zastosowania wskazanego przepisu.
Podsumowanie
Choć ugoda sądowa, ugoda zawarta przed mediatorem i prywatne porozumienie prowadzą do tego samego celu, jakim jest polubowne zakończenie sporu, to z punktu widzenia prawa nie są traktowane jednakowo. Uchwała Sądu Najwyższego z 14 lipca 2026 r. sygn. akt III CZP 11/26 rozwiała dotychczasowe wątpliwości dotyczące zwrotu opłaty od pozwu. W ocenie SN ustawa przyznaje prawo do zwrotu całej opłaty od pisma wszczynającego postępowanie w I instancji oraz zarzutów od nakazu zapłaty wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie przed rozpoczęciem rozprawy zakończy się ugodą sądową albo ugodą zawartą przed mediatorem. W sprawach o wysokiej wartości przedmiotu sporu opłata od pozwu może wynosić kilka, kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych. Możliwość odzyskania całej tej kwoty stanowi więc istotny argument przemawiający za odpowiednim sposobem zakończenia postępowania. Strony planujące polubowne zakończenie sporu, powinny uwzględnić powyższe przy wyborze sposobu zawarcia porozumienia.
